Strona główna   |   Mapa serwisu   |   Polub nas!   |   Reklama w serwisie
Cytat: "Hitlerzy przychodzą i odchodzą, a naród niemiecki i państwo niemieckie pozostają", Józef Stalin

Informacje


Wojna


Wydarzenia


Na froncie


Polska


Biografie


Polityka


Kultura i media


Współpraca






Kryzys ekonomiczny - Wielki Kryzys 1929

Geneza II wojny światowej


Jednym z głównych problemów okresu dwudziestolecia międzywojennego były trudności gospodarcze i ekonomiczne państw Europy oraz Stanów Zjednoczonych. Niezbędna była powszechna odbudowa po zniszczenia wojennych. W wielu wypadkach, jak chociażby w Polsce, zaniedbania sięgały kilkudziesięciu lat wstecz i były spowodowane destrukcyjną polityką zaborców. W konsekwencji budowa nowego ładu gospodarczego wymagała daleko idących nakładów finansowych oraz wysiłku władz i społeczeństw młodych państw. Powszechne problemy biedy, bezrobocia, podziałów klasowych prowadziły do radykalizowania grup społecznych i wzrostu nastrojów rewolucyjnych, czego efektem było obalenie caratu w Rosji i utworzenie Związku Radzieckiego.

Wielki krach

Bezpośrednio po zakończeniu I wojny światowej europejskie państwa weszły w okres dynamicznej odbudowy. Znaczną część działań finansowano z amerykańskich kredytów. Zadłużenie początkowo pozwalało na inwestycje w przemysł wydobywczy i hutniczy. Okres prosperity przyczynił się do zrewolucjonizowania brytyjskiego systemu pracy, gdzie uregulowano czas pracy robotników i wprowadzono elementy współczesnego systemu socjalnego. Rozwój notowano również we Francji, która korzystała na przejęciu poniemieckich zagłębi wydobywczych.

Problemy niemieckiego (Republika Weimarska) systemu gospodarczego wiązały się głównie z brakiem realnych możliwości wypłacenia odszkodowań wojennych. Z tego powodu w 1923 roku siły francuskie zajęły bogate i uprzemysłowione Zagłębie Ruhry, co pogłębiło kryzys ekonomiczny w odbudowującym się państwie niemieckim. Deficyt budżetowy oraz błędy w zarządzaniu finansami skutkowały nadpodażą pieniądza, co spowodowało hiperinflację niemieckiej marki. Podobne zjawisko wystąpiło m.in. w Polsce, gdzie w 1924 roku markę polską zastąpiono nową walutą polskim złotym. Na mocy planów Dawesa i Younga, głównie ze względu na zachodnie kredyty i odroczenie spłaty reparacji, sytuacja w Niemczech ustabilizowała się. W tym czasie państwa europejskie prowadziły proces industrializacji i rozbudowy przemysłu ciężkiego. Druga połowa lat dwudziestych to okres względnego spokoju i stabilnego wzrostu gospodarczego na świecie. Mimo tego problemem był wciąż wysoki stopień bezrobocia, coraz większe różnice między klasami biednymi i bogatymi, rosnące zadłużenie państw i wreszcie nadpodaż towarów, która ostatecznie doprowadziła do jednego z największych załamań gospodarczych w historii.

W czwartek 24 października 1929 roku na nowojorskiej giełdzie zanotowano gwałtowny spadek akcji. Krach zapoczątkował kryzys ekonomiczny, który zakończył się dopiero w 1933 roku, dotykając niemal wszystkich rozwiniętych państw. Skutki kryzysu ominęły Związek Radziecki ze względu na izolację tamtejszej gospodarki, specyfikę sowieckiego systemu centralnego planowania i kolektywizację produkcji. W latach 1929-1933 zanotowano na świecie spadek produkcji sięgający w niektórych sektorach kilkudziesięciu procent, wzrost bezrobocia nawet do połowy populacji niektórych krajów, załamanie produkcji rolnej, upadek banków i przedsiębiorstw oraz niewypłacalność zadłużonych państw. Dopiero w 1933 roku, głównie za sprawą polityki Nowego Ładu zaproponowaną przez prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta, Amerykanom udało się przezwyciężyć skutki kryzysu. Interwencjonizm państwowy umożliwił przywrócenie stabilności na rynkach finansowych oraz ponowny wzrost produkcji gospodarczej. Z USA optymizm przeniósł się na rynki europejskie, choć w krajach o profilu rolniczym, jak Polska, skutki nowej polityki zaczęły być odczuwalne dopiero dwa lata później.

Nowe ruchy społeczne

Wielki kryzys był nie tylko ciosem dla państwowych gospodarek, ale i jedną z głównych przyczyn wykształcenia radykalnych ruchów społecznych i politycznych. Na fali niezadowolenia społecznego dominującą pozycję wypracowała m.in. niemiecka partia nazistowska. W styczniu 1933 roku Adolf Hitler przejął władzę w Niemczech, rozpoczynając tym samym kurs w kierunku systemu totalitarnego. Społeczeństwo zmęczone ubóstwem, brakiem pracy i perspektyw podążało za populistycznymi hasłami odbudowy potęgi gospodarczej, utożsamiając się także z hasłami walki ze wspólnym wrogiem, którego naziści upatrywali w ludności żydowskiej i komunistach. W konsekwencji zbudowało to podwaliny pod nowy konflikt, którego podłożem były nie tylko imperialne zapędy nazistowskich Niemiec, ale i głęboko zakorzenione uprzedzenia, poczucie niesprawiedliwości i krzywdy.


Polecamy


Patronat


Recenzje
Portal "II wojna światowa": teksty Mateusz Łabuz, grafika CoDJumper.pl, zarząd: MindSpa Psycholog Kraków